مرکز ملی تحقیقاتی “انستیتوی کورچاتوف” بر اساس دستور رییس جمهور روسیه در اکتبر سال جاری با سه مرکز هسته ای دیگر؛ انستیتو فیزیک تجربی و نظری، انستیو فیزیک انرژی های بالا و انستیوی هسته ای پترزبورگ به یکدیگر پیوستند.

 مرکزملی تحقیقات به عنوان بخش آموزشی تحت انستیوی کورچاتوف مشغول به فعالیت بود، مکانی که از این پس در آن برای اولین بار سه مرکز مهم تحقیقاتی دیگر در حوزه فیزیک هسته ای مباحث آموزشی را دنبال خواهند کرد و بر اساس راهبرد موسسین آن باید امکان فراهم اوردن فرصت های گسترده برای اجرای یک سیکل کامل اختراع از طرح ایده تا تولید محصول را ایجاد کند.

 اینکه تا چه اندازه این طرح آموزشی به حقیقت بپیوند را زمان مشخص خواهد نمود و در حال حاضر همه چیز بستگی به دانشمندان، تجربه های علمی، و یا اصلاحات علمی دارد و از سویی نیز می توان به صورت محتاطانه به این قضیه خوش بین بود و طرح مذکور قطعا رویه ای منفی در پی نخواهد داشت.

البته تا حدودی این اشتباه را القا خواهد نمود که عملا دانشمندان در این طرح بدون آگاهی از اینده ی آن تن به اجرای آن داده اند. اما به عقیده آکادمیسین نیکولای پوناماریف استپنوی، معاون افتخاری ریاست مرکز ملی تحقیقاتی کورچاتوف، این القائات، حرف هایی است که بعضا از روی عصبانیت و برای تضعیف علمی استفاده می شود که هیچگاه به حقیقت نخواهد رسید. وی در مصاحبه با روزنامه نیزاویسمایا گازیتا می گوید:”برنامه سال آینده در حال حاضر ارائه شده است و بحث پیوستن در آن مطرح نیست. برنامه سال ۲۰۱۱ نیز در حال طرح ریزی می باشد و بحث پیوستن هنوز در آن مطرح نمی باشد.”

باریس شارکوف معاون علمی ریاست انستیوی فیزیک تجربی و نظری، عقیده ی دیگری در این خصوص دارد. وی چنین اظهار داشت:”عملا همه چیز به صورت غیر منتظره اتفاق افتاد و به همین دلیل در خصوص این موضوع مشورتی با ما نشد ولی در هر صورت ما از این قضیه خرسند هستیم. ما سه سال پیش طرح به هم پیوستن را مطرح کرده بودیم. ما به دلیل مسائل بوروکراتیک معمولا از انجام چنین طرح ها و موقعیت هایی اجتناب می کنیم و هیچ چیزی دشتخوش تغییر نمی شود و همیشه سعی کرده ایم یک مرکز علمی پایه ای و در سطح جهانی ایجاد کنیم این با احتساب استقلال علمی-تخصصی  و بدون درگیری به مسائل مدیریتی بوده است. امیدوارم که از این طرح نتیجه ی محسوسی حاصل شود و مایه ی مسرت است که در این قضیه علاقه مندی دفتر ریاست جمهوری برای ارائه کمک دیده می شود.

آکادمیسین باریس ایئوفه از همین مرکز تحقیقاتی نیز از طرح پیوستن مراکز استقبال کرده و در این خوش بینی کمی هم احتیاط می کند. وی می گوید:”فکر می کنم این طرح برای انستییتوی کورچاتوف ارزشی خاصی ندارد اما برای انستیتوی فیزیک تجربی و نظری و همچنین انستیو فیزک انرژی های بالا داری ارزشی قاطع است و این به دلیل خروج ما از تحت الامری شرکت روس اتم می باشد. قصد بدگویی از شرکت روس اتم را ندارم چرا که این مرکز همیشه و باسرعت به منافع خود رسیده است و از سویی ما با سوابق و پایه های علمی خود مثل خار در چشم برای آن ها هستیم و این در خصوص انستیتوی انرژی های سطح بالا نیز صادق است. برای انستیتوی فیزیک هسته ای پترزبورگ این به هم پیوستن یک آرزو می باشد. آنها نزدیکه به سه دهه به دنبال ساخت بهترین رآکتور تحقیقاتی(پیک)  هستند، اما بودجه آکادمیک اجازه اجرای چنین طرحی را به آنان نداده است. در حال حاضر دو رآکتور تحقیقاتی در جهان ساخته شده است و هر دوی آنها شبیه به مدل پیک هستند ولی آنها کار می کنند و پیک هنوز وجود ندارد. ایده این طرح بسیار عالی اما مثل همیشه در اجرای آن شک و تردید وجود دارد و همه چیز بستگی به این دارد که چه کسی این ریسک را می پذیرد. اگر مقامات وارد این طرح شوند بسیار خوب است اما غیر از این اجرا نخواهد شد.”

 همانطور که قابل مشاهده است در خصوص به حقیقت رسیدن این طرح و به هم پیوستن این مراکز تحقیقاتی برای تبدیل شدن به یک آکادمی فیزیک هسته ای نگرانی هایی کمابیش وجود دارد. تقریبا به طور همزمان به انتشار مطلبی با عنوان”نسخه تروئیکا”، نامه سرگشاده ای از سوی مرکز ملی تحقیقاتی انستیتو کورچاتوف همراه با آرم پیوستن این سه مرکز فرستاده شد.

 در میان بسیاری از بخش های مرکز ملی تحقیقاتی کورچاتوف که در گذشته بخشی از کورچاتکینا بوده است، انستیتویی تحت عنوان سنتز هسته ای وجود دارد که در گذشته تحت  عنوان بخش مطالعات فیزیک پلاسما بوده است. فعالیت در آن جا بر روی فیزیک هسته ای-حرارتی متمرکز است. گفتنی است که توکاماک(راکتور گرماهسته‌ای) نیز از همین جا متولد شده است. مفهوم گرما هسته به عنوان پایه و اساس راکتور همجوشی ایتر است که در حال حاضر در کشور فرانسه ساخته می شود و اگر همه چیز به روال صحیح پیش رود بعد از گذشت سی سال، طرح مذکور به عنوان اساس تامین انرژی جهان خواهد بود. تاکید می کنیم که ایده ایتر در انستیتو سنتز هسته ای در روسیه شکل یافته است.

این مرکز تحقیقاتی در کورچاتوف در حال حاضر خراب شده است و علت آن عدم اطلاع قبلی این مرکز نسبت به فعالیت خود بوده است. چرا که این انستیتو مشغول به فعالیت های شخصی خود حتی در حوزه کار با شرکت روس نانو بوده است.

در نامه ای به امضای ۶۰ همکار انستیتو گزارش شده است که ریاست انستیتو کورچاتوف قصد دارد تا انستیتو سنتز هسته ای را به سه بخش مجزا تقسیم کند:۱-گرمایی هسته ای،۲-کاربردی و۳- تولیدی. این تقسیم بندی در واقع باعث نابودی اهداف تیم این مرکز شده است و حقیقتا فعالیت را در خصوص پروژه گرما-هسته ای سخت می کند و در واقعا رسیدن به هدف اتمام پروژه ایتر که مورد توجه مقامات کشور است را مشکل مواجه می کند.

 امضای آکادمیسین والنتین اسمیرنوف رییس انستیتو سنتز هسته در زیر این نامه مشاهده نمی شود و این به علت عدم حضور وی در مسکو به هنگام رخداد این تصمیمات بوده است. وی می گوید:”من از مرخصی برگشتم و مکشوف به عمل آمد که آنها انستیتو را تقسیم کرده اند و با هیچ کس هم مشورت نکرده اند و حتی صحبت های من را نشنیدند.”

وی در پاسخ به سوال خبرنگار روزنامه در خصوص ادامه طرح ایتر می گوید:”در هر صورت به طور جدی مشکلاتی و سختی های در خصوص کار بر روی این طرح به وجود خواهد آمد.”

 به عبارت دیگر دانشمندان نسبت به به هم پیوستن مراکز تحقیقاتی امیدوارند و از سویی به خوبی  متوجه این قضیه هستند که در واقع ممکن است برخوردهایی بدون تعارف میان مدیریت این پروژه و نیز دانشمندان بخش گرمایی-هسته ای انستیتو کورچاتوف به وجود آید و همه اینها بستگی دارد به اینکه چه کسی ریاست را عهده دار خود شد. به طور غیر رسمی اسامی مختلفی عنوان می شود به ویژه نام مدیر فعلی اسنتیتو کورچاتوف یعنی عضو متناظر آکادمی علوم روسیه میخاییل کووالچوک.

 منبع:روزنامه نیزاویسمایا گازیتا اکتبر ۲۰۰۹