روسیه نهمین کشور دنیا از نظردارا بودن دانشجویان خارجی می باشد. از تعداد کل دانشجویان خارجی، تنها ۲% در روسیه مشغول به تحصیل هستند.  دانشجویان عوامل زیر را برای تحصیل در یک کشور در نظر می گیرند:

 ۱-  زبان آموزش ۲-  اعتبار کشور ۳-  شهرت دانشگاه  ۴- هزینه ی آموزش و زندگی ۵-  تطبیق نیازهای صلاحیتی ۶- ارتباطات جغرافیایی، تجاری و تاریخی بین کشورها ۷- پشتیبانی از دانشجویان خارجی به خصوص در زمینه های اجتماعی و اقتصادی

 در دنیا ۱۵۰ میلیون دانشجو در حال تحصیل هستند که ۱۰ میلیون از آن ها برای ادامه ی تحصیل به کشورهای دیگر می روند. کارشناسان براین باورند که از این دانشجویان با پتانسیل بالا نمی توان چشم پوشی کرد. اگر روسیه نتواند در بازار آموزشی نقشی ایفا کند، نه تنها از امتیازات اقتصادی که این فرایند ایجاد می کند بهره مند نخواهد شد بلکه از نفوذ سیاسی که می تواند از طریق گسترش زبان، فرهنگ و دستاورد های علمی حاصل شود، محروم خواهد شد. کارشناسان و متخصصان در کنفرانسی که در آکادمی اقتصاد ملی برگزار شد، مشکلاتی را که در زمینه ی صادرات آموزشی روسیه وجود دارند، بررسی کردند. 

 موانع

 امروز تنها ۲% از کل دانشجویان خارجی، در روسیه تحصیل می کنند ( حدود ۱۲۰ هزار نفر که از این تعداد۷۰ هزار نفر شهروند کشورهای مشترک المنافع هستند. حدود ۲۵ هزار نفر در مراکز آموزشی روسیه واقع در کشورهای دیگر مشغول به تحصیل هستند) .

  دولت روسیه برای توسعه ی صادرات آموزشی تدابیر لازمی را اتخاذ می کند. برای نمونه، دولت در آگوست سال ۲۰۰۸ حکمی تصویب نمود که به موجب آن تقریبا پذیرش سالانه ی دانشجویان خارجی برای تحصیل رایگان( بورس تحصیلی) سه برابرشد( از ۳٫۵ به ۱۰ هزار).

 به گفته ی ولادیمر فریدلیانف، مشاور وزیر علوم روسیه، یکی از مشکلات اصلی در زمینه ی جذب دانشجویان خارجی، مسئله ی زبان است. از آن جایی که در بسیاری از نقاط دنیا زبان انگلیسی کاربرد زیادی دارد، دانشجویان ترجیح می دهند که در دانشگاه ها و موسسه های آمریکایی و انگلیسی تحصیل کنند.

 ۲۰% از دانشجویان خارجی دنیا در آمریکا و۱۵% در انگلستان تحصیل می کنند. این ارقام نشان دهنده ی جامعیت زبان انگلیسی می باشد. اما از سوی دیگر علاوه بر مسئله زبان، کیفیت آموزش در کشورهای انگلیسی زبان بر این فرایند تاثیر دارد. بسیاری با یادگیری این زبان سعی می کنند تا در دانشگاه های معتبر آمریکا و انگلستان دوره ی آموزش عالی را طی کنند.

  به عقیده ی ولادمیر ماو، رییس آکادمی اقتصاد ملی، حل مشکل زبان از طریق گسترش برنامه های آموزشی به زبان انگلیسی امکان پذیر است. هم اکنون، دانشگاه ها و موسسه های مهم روسیه دوره های فوق لیسانس را به زبان انگلیسی برگزار می کنند. برای نمونه، تمامی برنامه های آموزشی مدرسه ی بازرگانی ” سکولکاوا” (СКОЛКОВО)  به زبان انگلیسی است. اما مشکل چنین کاری این است که استادان و دانشجویان آن روس هستند و بنابراین لازم است که حداقل دو یا سه دانشجوی خارجی و یا اساتیدی که به روسی صحبت نمی کنند حضور داشته باشند. به گفته ی ماو، به هنگام آماده سازی پیام رییس جمهور روسیه، مسئله ای پیرامون تسهیل صدور ویزا برای اساتید و محققان خارجی مطرح شد.

 به عقیده ی ولادیمر ماو، روابط اقامتی با اساتید خارجی در روسیه همانند رابطه با کارگران میهمان است. هرسال پس از اتمام ویزای این اساتید ، روسای دانشگاه ها باید آن ها را از کار برکنار کنند ودر غیر این صورت سازمان مهاجرت آن ها را ۵۰۰ هزار روبل جریمه می کند. 

 از مسائل دیگری که به طور جدی مانع از صادر کردن خدمات آموزشی روسیه می شود می توان به نارضایتی دانشجویان خارجی از شرایط زندگی از جمله خدمات پزشکی و تامین امنیت اشاره کرد. در روسیه شبکه ای از دانشگاه های تحقیقاتی ملی و فدرال در حال شکل گرفتن هستند که برای توسعه ی آن ها ابزارهای مهمی قرار داده شده است.  به مرور زمان آن ها می بایستی قابل رقابت در حد جهانی شوند و بر طبق انتظارات وزارت علوم روسیه این موسسه ها و دانشگاه ها می توانند به روند ورود دانشجویان خارجی به روسیه کمک کنند.     

حل مسائلی که مانع از جذب دانشجویان خارجی می شوند، نیازمند راه کارهای پیچیده است. سال گذشته آندری فورسنکو در هیئت وزارت علوم روسیه، دستور توسعه ی استراتژی صادرات آموزش عالی فدراسیون روسیه را صادر کرد.

 برای این کار از متخصصان آکادمی اقتصاد ملی و بنیاد ملی آماده سازی کارکنان، جهت برنامه ی کلی فدرال در زمینه ی توسعه ی آموزش دعوت به کار شد که در نتیجه ی آن، یک مفهوم کلی آماده شد  و کارشناسان آن را طی کنفرانس قبلی در آکادمی اقتصاد ملی مورد بحث قرار دادند.

 از جمله در این مفهوم، بر بالابردن موقعیت آموزشی روسیه در دنیا تاکید شده است و به همین منظور می بایستی سهم این کشور در زمینه ی صادرات آموزش از دو درصد به هفت درصد تا پایان سال ۲۰۱۰ برسد. برای رسیدن به این پارامترها درآمد دانشگاه ها و موسسه ها باید تا ۱۰ درصد از حجم پشتیبانی دولتی افزایش یابد. در این مفهوم، مکانیزم های معینی را برای رسیدن به موقعیت های تعیین شده اعلام کرده اند که از جمله ی آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 ۱- افزایش ابزارهای لازم برای دانشگاه ها و موسسه های آموزشی ( براساس اصل رقابتی) جهت تحقق بخشیدن به استراتژی صادرات آموزش

 ۲-  برقراری سیستم سالانه ی پشتیبانی (براساس اصل رقابتی) ۲۵ موسسه ی برتر ارائه دهنده ی بهترین برنامه ها در زمینه ی صادرات آموزشی روسیه

 ۳-  ایجاد شبکه ای از مراکز آموزشی تحقیقاتی درسطح بین المللی که تحقیقات علمی و برنامه های آموزشی موسسه های روسیه و کشورهای دیگر را پوشش دهد

 ۴-  برقراری سیستم سالانه ی پشتیبانی از ۵۰ موسسه ارائه دهنده ی برنامه های نوآوری و آموزش مستمر برای دانشجویان خارجی

 ۵-  افزایش برنامه های آموزشی به زبان های دیگر در موسسه ها و دانشگاه های روسیه به میزان ۱۰% تا سال ۲۰۲۰ 

 ۶-  توسعه ی شاخه ها و نمایندگی های علمی روسیه در کشور های دیگر

۷- افزایش سطح رقابتی اساتید در یادگیری زبان های خارجی ( برای بیشتر از ۵۰% وضعیت کنونی اساتید در رده ی سنی از ۳۰ تا ۴۵ سال)

پول یا استعداد؟

 به هنگام بررسی استراتژی صادرات آموزشی می بایستی هدف و مسائل را تعیین کرد. ایزاک فرومین معاون سرپرست مدرسه ی عالی اقتصاد تصریح کرد، در دنیا به صورت علمی دو هدف برای صادرات آموزشی در نظر گرفته می شود.

 اولین موضوع، مرتبط با بهره ی مالی می باشد. رشد سریع خدمات آموزشی استرالیا، نیوزیلند و سوییس تا حد زیادی مرتبط با پشتیبانی تکمیلی است. برای این کشورها جذب خارجی ها از جمله منابع به جریان انداختن بسیاری از درآمد ها محسوب می شود.

 اما در بسیاری از دانشگاه های معتبر دنیا، پیدا کردن استعداد ها از اولویت ها تلقی می شود. برای نمونه، درآمد حاصل از جذب دانشجویان خارجی در دانشگاه های هاروارد و استنورد بسیار ناچیز می باشد. این موسسه ها و دانشگاه ها می توانستند بدون تحمل زیان اقتصادی از تحصیل چنین دانشجویانی که بخش عمده ای از آن ها با کمک هزینه مشغول به تحصیل هستند، صرف نظر کنند. دانشگاه های پیشرفته ی دنیا با شهرت فارغ التحصیلان خود، نتایج تحقیقات و انتقال فعال فناوری به بازارهای جهانی بر موقعیت خود می افزایند. بنابراین قبل از هرچیز، می توان به این نتیجه رسید که این موسسه ها و دانشگاه ها از تمرکز بالای دانشجویان مستعد برخوردار هستند.

  ایزاک فرومین با یک مثال روشن توضیح داد که در روسیه جذب دانشجویان خارجی با اهداف استراتژیک انجام نمی شود. در برنامه ی یکی از دانشگاه های تحقیقاتی تاکید شده که تا سال ۲۰۱۸، ۱۵% از کل دانشجویان، از کشورهای دیگر خواهند بود. همچنین در آمد کلی از هزینه ی تحصیل آن ها برآورد شده است و اگر این رقم را به تعداد مورد انتظاری که قرار است تحصیل کنند، تقسیم شود می بینیم که هرکدام از آن ها بیست هزار روبل پرداخت خواهد کرد. در اینجا تاکیدی بر توانمندی های دانشجویان نشده و هدف از جذب آن ها مورد بررسی قرار نگرفته است.

 ایزاک فرومین گفت: به نظر من روسیه می بایستی هردو مسئله ( سود و استعداد ها) را دنبال کند و اگر صحبت از اولویت ها شود، به نظر من گرایش دوم یعنی استعداد ها مهم تر می باشد. استعداد و انرژی نسل جوان آموزش دیده شرط اصلی رشد اقتصادی کشور است.

 اگر روسیه به صورت جدی به دنبال جذب استعداد ها می باشد، لازم است که از سیستم غیرموثر جذب دانشجویان برپایه ی سهمیه های موجود ( ۱۰هزار ظرفیت بورس) صرف نظر کند. به عقیده ی فرومین دانشگاه ها می بایستی آن ها را طبق اصل رقابتی توزیع کنند و نه وزراتخانه های آموزشی. لازم است که جذب این دانشجویان برای مقطع فوق لیسانس صورت گیرد زیرا امکان آشکارسازی قابلیت های دانشجویان در این مقطع بیشتر می باشد. 

 لاریسا یفرموا معاون رییس وزارت علوم روسیه گفت: ما نقص اجرای حکم مربوط به انتخاب دانشجویان را که به وسیله ی آن کمک هزینه ی دولتی ارائه می شود، درک می کنیم. ناهماهنگی عملکرد در داخل وزارتخانه ی ما و همچنین با وزارت علوم کشورهای دیگر وجود دارد. یکی  دیگر از مشکلات این است که بسیاری از دانشجویان خارجی نمی توانند با هزینه ی خود در روسیه تحصیل کنند. دولت باید این مشکل را از طریق فراهم کردن ابزارهای لازم حل کند. هم اکنون ما با وزارت امورخارجه ی روسیه و” آژانس فدرال در زمینه ی کشورهای مشترک المنافع، روس های مقیم خارج و همکاری های بین المللی بشردوستانه (Россотрудничество)” این قضیه را دوباره بررسی می کنیم.

 منبع: http://www.strf.ru/organization.aspx?CatalogId=221&d_no=25354