پیدایش مخابرات (رادیوتکنیک) در روسیه

۳۰ آذر ۱۳۸۸ • دسته: بايگاني مقالات

mokh

در ژوئن سال ۱۸۹۵، آلکساندر استپانوویچ پوپوف ابزاری برای ثبت رعد و برق و فعل و انفعالات جوی اختراع کرد، که آن را “صاعقه سنج” نامید. سال های متمادی پوپوف آزمایشات متعددی را در زمینه ی ارتباط بی سیم بوسیله ی اختراعات خود با موفقیت به انجام رساند و موفق به بیشتر کردن بردِ اختراعات خود شد. در بهار سال ۱۸۹۷ ارتباط بین کشتی و ساحل به فاصله ی بیش از نیم کیلومتر ثبت شد. تابستان همان سال برد امواج الکترومغناطیسی به ۵ کیلومتر رسید، و در سال ۱۹۰۰ آ.س. پوپوف موفق به برقراری ارتباط بی سیم به مسافت ۵۰ کیلومتر شد.

اختراع رادیو را می توان نتیجه ی پیشرفت در زمینه های فیزیک و الکتروتکنیک دانست. از آنجایی که آ.س. پوپوف، خود یک فیزیکدان با پشتکار و دانشمند برجسته  در زمینه ی رادیوتکنیک بود، گام های مهمی در این زمینه برداشت.

او نه تنها اولین کسی در دنیاست که گیرنده ی امواج رادیویی را طراحی کرد، بلکه اولین فرستنده های امواج رادیویی را نیز می توان از اختراعات او به حساب آورد. از دیگر ابداعات او می توان به بوجود آوردن ارتباط دوطرفه ی رادیویی، اختراع آنتن، اولین آزمایشات و تجارب او در زمینه ی ارتباط تلفن و همچنین اولین نظرات او درباره ی اختراع رادیو و ارتباط از صدایی از فواصل دور و غیره نام برد. دستیاران او پ.ن. ریبکین و د.ز. ترویتسکی دریافت شنوایی امواج رادیوتلگرافی را مقدور ساختند.    

آ.س. پوپوف نه تنها یک دانشمند، بلکه یک مهندس نوآور بود و هیچگاه به انجام یک سری آزمایشات در آزمایشگاه بسنده نمی کرد، بلکه همواره در تلاش برای تحقق استفاده ی عملی از اختراعات خود بود. او اولین کسی بود که به انجام آزمایشات مختلف در زمینه ی بوجود آوردن ارتباط رادیویی در نیروی دریایی، زمینی و هوایی روسیه پرداخت. همچنین ساخت اولین ایستگاه رادیویی برای برقراری ارتباط تلفنی بین ساکنان شهرها نیز از خدمات آ.س. پوپوف است. در سال ۱۸۹۷ هنگامی که پوپوف در حال انجام آزمایش در رابطه با ارتباط رادیویی بر روی کشتی بود، متوجه پدیده ای شد که بعد ها باعث بوجود آمدن رادیو شد.

یکی از دانشمندان برجسته ی معاصر روسیه در زمینه های مخابرات، رادیوفیزیک و انفورماتیک، ولادمیر آلکساندروویچ کاتلنیکوف نام دارد. او دهم سپتامبر سال ۱۹۰۸ متولد شد.

kotelnikov2

نام و.آ.کاتلنیکوف با مهم ترین سر فصل علوم های مخابرات، رادیوفیزیک و انفورماتیک در دنیای امروز-یعنی پردازش دیجیتال سیگنال ها- مرتبط است. “قضیه ی کاتلنیکوف” از مبانی اصلی علم رادیوتکنیک دیجیتال می باشد. “تئوری پایداری سیگنال در برار نویز” که کاتلنیکوف بوجود آورد،  کیفیت هر کانال ارتباطی، از ایستگاه های قدیمی رادیویی تا جدیدترین ایستگاه های اپتیک و ماهواره ای ارتباطی و همچنین تلفن های بی سیم و سیگنال های شبه نویز و غیره را تعیین می کند. همچنین نام کاتلنیکوف با سرفصل جدیدی در تجسس کهکشان ها به نام رادار بین سیاره ای قویاً در ارتباط است. این دستاورد به تعیین دقیق ترِ اندازه ی کهکشان ما و همچنین جایگاه سیارات و فرستادن دستگاه ها و ماهواره های فضایی بر روی مدار ها، کمک بسیاری کرد. بدون اغراق می توان از فعالیت های کاتلنیکوف به عنوان عصر جدیدی در رابطه با پیشرفت مخابرات در زمینه ی انفورماتیک یاد کرد.

پروفسور و.آ.کاتلنیکوف در شهر کازان درخانواده ی ریاضیدان مشهور، پروفسور آلکساندر ولادمیروویچ متولد شد. در سال ۱۹۲۶ در کالج فنی باومان، واقع در مسکو، شروع به تحصیل کرد و در سالهای پایانی تحصیل به دانشگاه انرژی مسکو م.ا.ی. ((МЭИ تغییر مکان داد. در سال ۱۹۳۰ به عنوان مهندس برق به تحصیل در این مقطع پایان داد. در حالی که فعالیت علمی و.آ.کاتلنیکوف زودتر از ۱۹۳۰ ی در انستیتوی علمی-تحقیقاتی “ارتش سرخ” به عنوان مهندس شروع شده بود. از سال ۱۹۳۱ به مدت ۱۰ سال و.آ.کاتلنیکوف در دپارتمان رادیوتکنیک دانشگاه م.ا.ی. به تعلیم و پرورش مهندسان جوان پرداخت و همزمان در انستیتوی مرکزی علمی-تحقیقاتی ارتباطات شوروی سابق به فعالیت علمی مشغول بود. این بازه ی زمانی برای و.آ.کاتلنیکوف بسیار پرثمر بود، چرا که در سال ۱۹۳۲ او در کار خود در رابطه با “توانایی گذر سیگنال ها و مفتول های  ارتباطی” به آماده سازی قضیه ی معروف خود پرداخت. این قضیه که از اصول مهم رادیوتکنیک دیجیتال است نشان می دهد که چگونه می توان یک تابع پیوسته با طیف محدود را به صورت گسسته در آورد. قضیه ی کاتلنیکوف نه تنها در زمینه ی مخابرات و ارتباطات، بلکه در علوم دیگر از جمله انفورماتیک نیز کاربرد بسیار دارد.

در این زمان کاتلنیکوف روش های متعددی را برای  پردازش سیگنال های ضعیف و مقابله با نویزها بوجود آورد و از نتایج این فعالیت ها در پایان نامه ی دکترای خود، که در سال ۱۹۴۶ دفاع کرد، استفاده نمود. همچنین نظریه ی او در رابطه با پایداری بالقوه ی سیگنال ها در برابر نویز، در سراسر دنیا مشهور است. این کار و فعالیت های دیگر کاتلنیکوف موجب می شوند که بتوان او را یکی از سردمداران نظریه ی اطلاعات دانست.

همزمان با کار علمی، کاتلنیکوف ایده های خود را در زمینه های عملی امتحان می کند. در سال های قبل از جنگ جهانی دوم، تحت نظر کاتلنیکوف و با همکاری مستقیم او، دستگاه چند کاناله ی فوق العاده ای برای ارتباط رادیویی روی خط ارتباطی مسکو-خاباروفسک ساخته شد که در آن زمان یکی از بهترین و موفق ترین پیشرفت ها در رادیوتکنیک روسی و جهانی می باشد.

در طول جنگ جهانی دوم (سال ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵) کاتلنیکوف دستگاه ارتباطی جدیدی برای ارتباط پنهانی و کدهای غیر قابل تشخیص (برای دشمن) ساخت که در سال های ۱۹۴۳ و ۱۹۴۶ دو بار جایزه ی استالین (در حال حاضر، جایزه ی دولتی) درجه ی یک دریافت کرد.

از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۳ کاتلنیکوف تلاش بسیاری برای عملی کردن نظریه های مختلف و آزمایشات گوناگون در آزمایشگاه تحقیقاتی او. کا. ب. دانشگاه م.ا.ی.( دانشگاه انرژی) کرد. امروز او. کا. ب. و دانشگاه م.ا.ی. یکی از مراکز تحقیقاتی پیشروی روسیه در زمینه ی ارتباطات و فن آوری هوا و فضا می باشند.

در سال ۱۹۵۵ در سن ۴۶ سالگی، کاتلنیکف به عنوان مدیر انستیتوی رادیوتکنیک شوروی سابق برگزیده شد. در این سال ها پروفسور کاتلنیکوف با آکسل ایوانوویچ برگ- که از دانشمندان مطرح علم مخابرات است و “ضرایب بِرگ” برای دانشجویان مخبرات، الکترونیک و غیره آشنا می باشد- در انستیتوی رادیوتکنیک شوروی مشغول به کار بود. در این سال ها آنها موفق به دستیابی به پیشرفت های گستردهای در زمینه ارتباط بین سیاره ای شدند که موجب دقیق تر شدن صد برابری اندازه گیری سیستم خورشیدی شد. این مهم ایفاگر نقش اساسی درکنترل سفینه های فضایی در فواصل دور می باشد.

و.آ. کاتلنیکوف سال های بسیاری در دانشگاه انرژی مسکو (م.ا.ی.) و همچنین انستیتوی فیزیک وتکنیک مسکو به مدیریت دپارتمان رادیوتکنیک و همچنین فعالیت های علمی و پرورش دانشجویان متعدد مشغول بود و بسیاری از دانشمندان معاصر روسیه و اساتید دانشگاه انرژی مسکو خود را از دانشجویان او می دانند. در این سال ها و.آ. کاتلنیکوف جوایز و مدال های افتخار متعددی کسب کرد و به عنوان سردبیر مجله های “مخابرات و ارتباط رادییویی”، “اخبار آکادمی علم شوروی” فعالیت نمود.

و.آ. کاتلنیکوف تا آخرین روزهای عمر خود، در حد توانایی، به فعالیت علمی در دانشگاه انرژی مسکو پرداخت و در یازدهم فوریه ی ۲۰۰۵ در مسکو جان به جان آفرین تسلیم کرد. هم اکنون دپارتمان رادیوتکنیک این دانشگاه، به یاد این دانشمند بزرگ، به نام او ثبت شده است.

دیدگاه خود را بیان کنید.